اسد الله معطوفى
492
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
طورى كه دختر خالد در دوران پيرى توسط پيامبر اسلام به اين آيين مىگرود . 29 با اين وجود بايد به اين نظريات بديده ترديد نگريست . اما از منظر بررسىهاى علمى و با توجه به استدلال ذكرشده اگر با احتياط بپذيريم كه اين شخصيت يكى از مبلغان مسيحى بوده و احتمالا براى تبليغ اين آيين به اين نواحى آمده ، بايد بر دو جريان و بستر تاريخى مهم مربوط به حضور عناصر مسيحى در ايران تكيه گردد : الف : مقارن حكومت ساسانيان ، به دليل تسامح مذهبى كه در چند مقطع در عرصهء سياسى - اجتماعى ايران پيش آمد ، مسيحيان در گوشه و كنار اين سرزمين ( و حتى تا ناحيهء سمرقند ) اقدام به تبليغ آيين مسيحيت و يافتن پيروانى نمودند . از قرار معلوم اين مسئله با توفيقاتى هم همراه شد و كار را به جايى رساند كه بعضى از شهرها اسقفنشين مسيحيان گشت . 30 در اين باب « موسىخورن » جغرافىنويس ارمنى آن ايام ، ايران را داراى 4 كوست معرفى مىكند كه يكى « كوست خراسان » بود . سپس مىنويسد : « اين كوست در شرق ايران و داراى 26 منطقه از جمله وركان ( گرگان - جرجان ) ، نسا ، اپرشهر ( نيشابور ) ، مرو ، گوزگان ( جوزجان ) و . . . مىباشد از بين اين شهرها وركان ، نيشابور و مرو جزو نقاط اسقفنشين ايرانند » . 31 ماركوارت ، پژوهشگر گرانقدر هم كه اين كتاب موسىخورن را با حوصله زير ذرهبين شرح و تفسير قرار داده ، بر همين باور است . 32 اگر به اين شهرهاى يادشده توجه گردد ، هر سه شهر يعنى وركان ( جرجان ) ، نيشابور و مرو در يك محدوده و درست در گرداگرد زيارتگاه خالد نبى واقعند . گرگان ( قديم ) در جنوب غربى ، مرو در شمال غربى و نيشابور در جنوب شرقى آن قرار داشتهاند . بنابراين اين شخصيت مسيحى دقيقا مركز ثقل فعاليتهاى خود را در ميان سه اسقفنشين مسيحى عصر ساسانيان قرار داده بود و سرانجام هم در همين مكان درگذشت و توسط پيروانش مدفون گرديد . سپس بعدها به دليل فضاى روحانى و كاريزماتيك حاكم بر گوشههايى از اين سه شهر ، آرامگاه اين شخصيت مورد توجه و عنايت ساير اقوام از جمله تراكمه كه بعدها به اين منطقه آمدند هم قرار گرفت . اما يك مورد شاخص در مورد شهر جرجان ( گرگان ) مصداق عينىترى مىيابد ، و آن اينكه نام شهر مزبور را در فهرست كليساهاى سريانى شرقى نيز آوردهاند . 33 بنابراين با استدلالهايى كه در بالا ذكر گرديد ، خالد بن سنان يكى از مبلغان مسيحى